یخ خشک چیست؟ ویژگی ها و کاربرد کامل آن

یخ خشک (dry ice) شکلی از دی‌اکسید کربن (CO2) در حالت جامد است. یخ خشک اولین بار در سال ۱۸۳۵ میلادی توسط دانشمند فرانسوی Adrien-Jean-Pierre کشف شد. این ماده در دمای حدود منفی ۷۸.۵ درجه سانتی‌گراد (منفی ۱۰۹.۳ درجه فارنهایت) تصعید می‌شود، یعنی بدون اینکه به مایع تبدیل شود، مستقیم از حالت جامد به گاز تبدیل می‌شود. این ویژگی یخ خشک را برای کاربردهای مختلف بسیار مفید می‌سازد.

ویژگی‌ها و کاربردهای یخ خشک:

1. خواص فیزیکی:
   • بدون مایع شدن: یخ خشک مستقیماً از جامد به گاز تبدیل می‌شود، بنابراین هیچ مایع باقی نمی‌گذارد و برای حمل و نقل و نگهداری مناسب است.
   • دمای بسیار پایین: دمای بسیار پایین آن، یخ خشک را به یک منبع سرد کننده قدرتمند تبدیل می‌کند.
2. کاربردها:
   • حمل و نقل مواد غذایی و پزشکی: به دلیل دمای پایین و عدم تولید مایع، از یخ خشک برای حمل و نقل مواد غذایی، واکسن‌ها و نمونه‌های پزشکی استفاده می‌شود.
   • ایجاد جلوه‌های ویژه: در صنعت سرگرمی و تئاتر برای ایجاد مه و دود مصنوعی از یخ خشک استفاده می‌شود.
   • نظافت صنعتی: به عنوان یک روش تمیزکاری صنعتی که با نام «تمیزکاری با یخ خشک» شناخته می‌شود، یخ خشک به سطح آلوده پاشیده می‌شود و آلودگی‌ها را بدون آسیب رساندن به سطح پاک می‌کند.
   • نگهداری مواد: در آزمایشگاه‌ها و تحقیقات علمی برای نگهداری نمونه‌ها در دماهای پایین از یخ خشک استفاده می‌شود.
3. ایمنی و استفاده صحیح:
   • تماس با پوست: یخ خشک به دلیل دمای بسیار پایین، می‌تواند باعث سوختگی‌های شدید سرمایی شود. بنابراین، هنگام کار با یخ خشک باید از دستکش‌های محافظ استفاده کرد.
   • تهویه مناسب: در فضاهای بسته، افزایش غلظت گاز دی‌اکسید کربن می‌تواند خطرناک باشد. بنابراین، هنگام استفاده از یخ خشک در محیط‌های بسته باید تهویه مناسب وجود داشته باشد.

به طور کلی، یخ خشک یک ماده‌ی بسیار کارآمد و پرکاربرد است که به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردش در بسیاری از صنایع و کاربردهای روزمره مورد استفاده قرار می‌گیرد

به عنوان یک قاعده کلی، یخ خشک با نرخی حدود ۲ تا ۴.۵  کیلو در  هر ۲۴ ساعت در یک جعبه ی یخ معمولی تصعید می شود. یـخ خشـک از یخ معمولی سریعتر تصعید می شود اما یخ خشک می تواند موجب افزایش عمر یخ معمولی شود. یخ خشک دارای ظرفیت تبرید معادل ۱۷۰٪ بیشتر از یخ معمولی است. از آنجا که تراکم یخ خشک بیش از ۱.۵ کیلوگرم در مترمکعب است و یخ معمولی ۰.۹۵ کیلوگرم در مترمکعب است، از این رو، در برنامه های کاربردی که میزان جذب یخ یک عامل مهم است، یخ خشک بهترین انتخاب در دسترس است.

یخ خشک یک عامل ضد باکتری و قارچی است. تصعید آن منجر به تولید یک جو اشباع با گاز CO₂ می شود که اثر ضد میکروبی دارد و رشد باکتری ها، قارچ ها و مخمر ها کاهش می یابد و در نتیجه به حفظ کیفیت محصولات غذایی و محصولات فاسد شده کمک می کند. تولید گاز CO₂ باعث ایجاد فضای بی هوازی محافظ می شود که اکسیژن را از داخل بسته بندی و ظروف حمل و نقل حذف می کند و به این ترتیب موجب افزایش کیفیت میکروبیولوژی آنها، جلوگیری از اکسیداسیون و حفظ شرایط مطلوب نگهداری برای محصولات فوری می شود.

یخ خشک چگونه ساخته می شود:

– ابتدا توسط فشرده سازی و خنک سازی گاز CO₂ تحت فشار بالا صورت می گیرد تا در ابتدا CO₂ به مایع تبدیل شود.

– سپس به مایع اجازه داده می شود تا در کاهش فشار گسترش یابد تا برف CO₂ تشکیل شود. در نهایت، این برف از طریق یک فشار هیدرولیک به بلوک یخ، قطعه یا گلوله یـخ خشـک، فشرده می شود.

– تراکم برفک فشرده CO₂ بستگی به فشار اعمال شده و زمان فشار دارد. تراکم بلوک یـخ خشـک می تواند به ۱.۵۶ گرم بر سانتی متر مکعب  و حداکثر در دمای ۷۸.۶۴- درجه سانتیگراد برسد.

کاربردهای یخ خشک:

نگهداری محصول در دمای سرد

اگر می خواهید محصولی را در دماهای سرد نگهداری کنید، مقدار کمی از یـخ خشـک را در ظرف استفاده کنید و آن را به طور مستقیم بر روی غذا یا نوشیدنی قرار ندهید، بلکه در یک محفظه جانبی یا فضای حایل بین یـخ خشـک و غذا قرار دهید. اگر می خواهید غذا را نگه دارید نوشیدنی های سرد داشته باشید بدون هیچ گونه خطر انجماد،  بسته های ژل یـخ خشـک ایده آل هستند.

نگهداری محصول در دماهای یخ زده

اگر میخواهید محصول خود را یخ زده نگه دارید، از یخ خشک استفاده کنید. برش های یـخ خـشک ایده آل هستند زیرا آنها به صورت جداگانه بسته بندی شده و به راحتی در بین کارتن ذخیره سازی توزیع می شوند. ۱۰ کیلوگرم یـخ خشـک برای ۴۸ ساعت ذخیره سازی مناسب است. به خاطر داشته باشید که هرچه فضای کارتن یا جعبه شما عایق تر باشد عمر یـخ خشـک نیز بیشتر است بنابراین با استفاده از روزنامه یا نوعی بسته بندی فضای جعبه را پر کنید.

جلوه های ویژه

از یـخ خشـک برای ایجاد جلوه های ویژه میدانی برای ساختن یک فضای زیبا و خیال انگیز در فیلم های سینمایی، کلیپ های تبلیغاتی و حتی کنسرت های موسیقی استفاده می کنند. برای این کار باید از یک دستگاه دود یخ خشک یخ همراه با با یخ خشک استفاده شود. انتخاب نوع یـخ خـشک بستگی  به نوع ماشین دود یخ خشک دارد که شما استفاده می کنید. پودرهای یـخ خشـک یا قالب ۱۰ کیلوگرمی یخ خشک بهترین گزینه ها هستند.

رستوران ها – ارائه غذا

یخ خشک، گاهی در ارائه غذا در رستوران ها استفاده می شود. گلوله های یخ خشک بهترین گزینه هستند زیرا شما می توانید مقادیر کمی را در سینی های سرو غذا برای ایجاد یک اثر مه در اطراف ظروف غذا اضافه کنید

شیمی درمانی

بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان و تحت درمان های شیمی درمانی استفاده از “کلاهک های سرد” که در آن از یـخ خشـک برای ایجاد دمای فوق سرد استفاده شده را به عنوان راه موثر برای کاهش یا جلوگیری از ریزش مو استفاده می کنند.

رشد سریع گیاه

مقدار کمی از CO₂ سبب افزایش رشد گیاهان می شود. یـخ خـشک را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در روز در نزدیکی گیاهان قرار دهید.

یخچال خراب

از یخ خشک برای نگه داشتن محتویات یخچال و فریزر در هنگام خراب بودن آن استفاده می کنند.

بارور سازی ابرها

برای بارور سازی قطعی ابرها از یـخ خشـک استفاده می کنند.

خطرات استفاده از یخ خشک شامل موارد زیر می شوند:

یخ زدگی

یخ خشک بسیار سرد است! تماس با پوست سلول ها را می کشد و فقط چند ثانیه طول می کشد تا پوست شما آسیب ببیند، بنابراین بهتر است هنگام استفاده از یـخ خشـک از  دستکش  استفاده کنید.

خفگی

یخ خشک، از گاز دی اکسید کربن را تشکیل شده است. اگر چه دی اکسید کربن سمی نیست، اما ترکیب  هوا را تغییر می دهد، به خصوص در جایی که درصد پایین تری از اکسیژن وجود دارد. این یک مشکل برای  یک محیط با تهویه خوب نیست، اما می تواند در فضاهای محصور مشکل ایجاد کند. غلظت دی اکسید کربن بیشتر باعث ایجاد مشکلاتی برای حیوانات خانگی و یا کودکان می شود، زیرا آن ها متابولیسم و سوخت و ساز بیشتری دارند.

خطر انفجار

یخ خشک قابل اشتعال و انفجار نیست، اما اعمال فشار برای تبدیل شدن از یخ جامد به گاز دی اکسید کربن  ممکن است منجر به انفجار شود. اگر یـخ خـشک در یک ظرف مهر و موم قرار داده شود، خطر انفجار ظرف یا ترکیدن ظرف از مخزن هنگام باز کردن آن وجود دارد .

برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه می توانید به وب سایت گروه ایرن سرویس مراجعه نمایید .

آخرین بروزرسانی: ۳ دی ۱۴۰۳